Wykaz mogił powstańców wielkopolskich w m. Bydgoszczy

Piotr Lewandowski

 

Wykaz mogił powstańców wielkopolskich w m. Bydgoszczy

Cmentarz Nowofarny ul. Artyleryjska

Obecnie na cmentarzu tym znajdują się mogiły następujących powstańców wielkopolskich:

(pole nr 4).

Daty śmierci podane są na podstawie zapisu w księdze cmentarnej.

  1. Tobiszewski Jan               zm. 25 sierpnia 1919 r.
  2. Wojciechowski Stanisław          zm. 29 maja 1919 r.
  3. Zięba (Ziemba) Andrzej  zm. 16 lutego (17 lutego) 1920 r.[1]

Inspektor cmentarza Nowofarnego Andrzej Sikorski wraz z żoną Apolonią opiekował się wziętymi do niewoli rannymi powstańcami wielkopolskimi przebywającymi w szpitalu wojskowym znajdującym się w barakach na terenie Kriegschule w Bydgoszczy. Zajął się on także pogrzebem czterech powstańców wielkopolskich, którzy ranni na polu bitwy i wzięci do niewoli zmarli w bydgoskim szpitalu w 1919 i 1920r.[2]

W czerwcu 1919r. odbyły się dwa pogrzeby:

–         Stanisława Wojciechowskiego – 3 czerwca, pochodzącego z Psar Wielkich pow. Września, rannego w szyję w bitwie pod Szubinem 8 stycznia (9 stycznia) 1919 r.[3] Należał do kompanii wrzesińskiej kpt. Wiewiórkowskiego. Jako jeniec przebywał  w bydgoskim szpitalu wojskowym, gdzie zachorował na gruźlicę i zmarł 29 maja 1919 r. Według zapisu w księdze cmentarnej (k. 202) w chwili śmierci liczył 23 lata 7 miesięcy i 2 dni. Pogrzeb jego był manifestacją patriotyczną, która zgromadziła tysiące bydgoszczan.[4]

–         nieznanego żołnierza – ranny i wzięty do niewoli pod Murowańcem w Boże Ciało 18 czerwca 1919 r., zmarł w szpitalu polowym 21 czerwca 1919 r. Staraniem Apolonii Sikorskiej komendant szpitala zezwolił na wydanie zwłok, które pochowane zostały 26 czerwca 1919 r. obok Stanisława Wojciechowskiego, zapoczątkowując tym samym pole mogił żołnierskich z lat 1919-1920.[5]

Dnia 28 sierpnia 1919 r. pochowano tam również strzelca Jana Tobiszewskiego, zmarłego w lazarecie 25 sierpnia tego roku na gruźlicę. Dostał się on do niewoli w bitwie pod Szubinem w lutym 1919 r.[6] Zgodnie z zapisem w księdze cmentarnej (k. 202) w chwili śmierci liczył 22 lata.

W lutym 1920 r. pochowany został Andrzej Ziemba (Zięba) liczący 26 lat, zmarły 16 lutego (17 lutego) tego roku w szpitalu wojskowym.[7]

W miejscu gdzie znajdowały się te cztery groby (w narożniku kwatery żołnierzy poległych i zmarłych w latach 1920-1923) odsłonięto 15 sierpnia 1930 r. w 10-lecie bitwy nad Wisłą pomnik przedstawiający figurę Matki Boskiej Królowej Polski, na kwadratowym słupie, na którym znajduje się tablica pamiątkowa z czarnego marmuru upamiętniająca ww. czterech powstańców wielkopolskich.[8]

      4. Burak Franciszek          ur. 13 marca 1891 r.        zm. 3 lutego 1919 r.

      5. Knach Wojciech            ur. 21 kwietnia 1896 r.     zm. 22 stycznia 1919 r.

      6. Lautenszleger Grzegorz ur. 6 stycznia 1897 r.  zm. 25 stycznia 1919 r.

      7. Piwkowski Kazimierz  ur. 23 stycznia 1894 r.   zm. 24 stycznia 1919 r.

      8. Szymański Józef                                                    zm. 10 lutego 1919 r.

            Dnia 31 października 1930 r. dokonano ekshumacji siedmiu ciał powstańców wielkopolskich poległych w walkach z oddziałami Grenzschutzu pod Rynarzewem i Złotnikami Kujawskimi w styczniu i lutym 1919 r. pochowanych na cmentarzu miejskim przy ul. Szubińskiej. Byli to: Burak Franciszek, Czechowski Edmund (jego tożsamość ustalono po ekshumacji gdy zwłoki zostały zidentyfikowane przez jego brata), Hyska Apolinary, Knach Wojciech, Lautenszleger Grzegorz, Piwkowski Kazimierz, Szymański Józef. Następnego dnia tj. 1 listopada uroczyście  przeniesiono szczątki  na cmentarz Nowofarny, gdzie ciała powstańców zostały złożone do wspólnej mogiły znajdującej się na odnowionej w tym samym roku kwaterze żołnierskiej.[9]

            Obecnie na cmentarzu nie ma mogił:

            Edmunda Czechowskiego    zm. 14 stycznia 1919 r.

            Apolinarego Hyski   zm. 1 lutego 1919 r.

            jak wynika z zapisu w księdze cmentarza (k. 211) pochowanych również tutaj.

            9. Kulik Bolesław   zm. 20 kwietnia 1919 r.

            W księdze cmentarza (k. 224) znajduje się informacja, iż zmarł on w szpitalu wojskowym. W chwili śmierci liczył 26 lat, 4 miesiące i 23 dni.

            10. Wierzbicki Janusz        ur. 15 lipca 1897 r.      zm. 9 stycznia 1919 r.

            Syn Melchiora, wybitnego działacza narodowościowego i społecznego. Poległ pod Zbąszyniem. Pochowany w grobowcu rodzinnym.

            Grób Nieznanego Powstańca Wielkopolskiego ul. Bernardyńska

            Dnia 8 sierpnia 1925 r. szczątki wspomnianego wyżej  Nieznanego Powstańca Wielkopolskiego zostały ekshumowane z cmentarza Nowofarnego i złożone 9 sierpnia do Grobu Nieznanego Powstańca Wielkopolskiego znajdującego się na skwerze przy ul. Bernardyńskiej. Grób wystawiono 27 czerwca 1925 r.[10]

             

            Cmentarz Miejski ul. Szubińska (obecnie ul. Kcyńska)

            W księdze cmentarza miejskiego (k. 353) znajduje się informacja, iż oprócz wspomnianych wyżej siedmiu mogił znajdował się również tutaj grób powstańca wielkopolskiego Władysława Filipowskiego zm. 12 stycznia 1919 r. Jak wynika z adnotacji ciało zostało ekshumowane i przeniesione na inny cmentarz. Brak jednak informacji kiedy przeprowadzono ekshumację  i dokąd przeniesiono ciało.

             


            [1] W  księgach cmentarza znajdują się dwie różne daty śmierci: 16 lutego (k. 202) i 17 lutego (k. 208), różna jest także pisownia nazwiska.

            [2] J. Bartnicki, Tajemnica Grobu Nieznanego Powstańca Wielkopolskiego. „Ilustrowany Kurier Polski” 1987 nr 4 s.3

            [3] Datę 8 stycznia podaje Dziennik Bydgoski 1919 nr 125 s.2,; natomiast 9 stycznia przytacza J. Bartnicki, dz. cyt., s.3

            [4] Dziennik Bydgoski 1919 nr 125 s.2; nr 128 s.1

            [5] Dziennik Bydgoski 1919 nr 143 s.4; nr 145 s.2

            [6] Dziennik Bydgoski 1919 nr 197 s.2; nr 198 s.4; nr 200 s.2

            [7] Dziennik Bydgoski 1925 nr 34 s.4

            [8] K. Borucki, Tablice pamiątkowe Bydgoszczy, Bydgoskie Towarzystwo naukowe, Prace Wydziału Nauk Humanistycznych, seria D nr 2, Bydgoszcz 1963, s.26

            [9] Dziennik Bydgoski 1930 nr 253 s.9;  nr 255 s.5; Gazeta Bydgoska 1930 nr 249 s.7;  nr 255 s.7

            [10] Dziennik Bydgoski 1925 nr 183 s.2, R. Kuczma, Grób Nieznanego Powstańca Wielkopolskigo w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2000, s. 6-7, J. Podgóreczny, Grób Nieznanego Powstańca Wielkopolskiego w Bydgoszczy, Bydgoszcz 1988, s. 14-15

            ——————————————————-

            Artykuł publikowany w: Historia Powstania Wielkopolskiego w Bydgoszczy wedle Józefa Milcherta i inne opracowania powstańcze pod redakcją Wojciecha Zawadzkiego, Miejski Komitet Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Bydgoszczy, Bydgoszcz 2005.

             

             

             

             

             

             

             

             

             

             

             

             

             

             

             


            Może Ci się również spodoba

            Dodaj komentarz

            Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *