Pamięci Bałachowców – uroczystości w Tucholi

W dniu 12.09.2005 r. na tzw. „małym” cmentarzu jeńców wojennych w Tucholi odbyły się uroczystości odsłonięcia i poświęcenia kamienia nagrobnego upamiętniającego pobyt w obozie internowania żołnierzy „bałachowców” i ich rodzin z formacji generała Stanisława Bułak-Bałachowicza.

Niezwykła postać generała i jego żołnierzy była inspiracją do zorganizowania w 2001r. wystawy, jeszcze w Muzeum Tradycji Pomorskiego Okręgu Wojskowego. Współorganizatorem uroczystości tucholskich było Towarzystwo Miłośników Pomorskiego Muzeum Wojskowego w Bydgoszczy.

Obóz dla internowanych nr 7 w Tucholi powstał głównie na bazie obozów jenieckich: niemieckiego obozu jenieckiego dla Rosjan i Rumunów – jeńców I wojny światowej oraz obozu jenieckiego dla jeńców bolszewickich z wojny polsko-bolszewickiej. Na początku września 1921 r. przybyły do Tucholi pierwsze transporty internowanych Rosjan ( wśród nich były kobiety i dzieci) z oddziałów generała Stanisława Bułak-Bałachowicza oraz generała Borysa Peremykina. Trzeba pamiętać, że pod pojęciem „Rosjanie” rozumiano wówczas wszystkie te narodowości, które zamieszkiwały obszar ówczesnej Rosji. Umieszczono ich w ziemiankach i barakach, które uprzednio zajmowali jeńcy bolszewiccy. W obozie panowały bardzo trudne warunki co spotykało się z dużym niezadowoleniem i oporem internowanych, którzy walcząc u boku polskiego żołnierza spodziewali się lepszych warunków bytowych. Szczególnie pokrzywdzeni czuli się zapewne „bałachowcy”, gdyż w Armii Ochotniczej gen. Stanisława Bułak _ Bałachowicza, walczyli nie tylko obcokrajowcy w tym m.in. Rosjanie, Estończycy, Łotysze ale także Polacy, a sam generał – Polak, był postrzegany jako polski generał. Największą liczbę „bałachowców” odnotowano w obozie na koniec marca 1922 r. -2042 osoby, w tym: 377 oficerów, 1482 szeregowców, 125 kobiet i 58 dzieci. Mimo trudnych warunków panujących w obozie, internowani natychmiast po osadzeniu, zaczęli organizować sobie życie oświatowo – kulturalne. Założono teatr, bibliotekę i szkołę. Wydawano gazetę „Żiwe Słowo” oraz czasopismo satyryczne „Pigmej”. Ponadto powstały dwa zespoły muzyczne oraz studio fotograficzne, uprawiano sport. Organizowanie sobie w ten sposób życia, w tak trudnych warunkach, świadczy o tym, jacy wspaniali ludzie byli tam osadzeni. Ich postawa w czasie pobytu w obozie była nie mniej bohaterska, od tej prezentowanej na froncie polsko – bolszewickim. Decyzję o likwidacji obozu podjął Wydział Internowanych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Pierwsze transporty odprawiono na początku września 1922 r., a w listopadzie 1922 nie było już w obozie internowanych. Całkowita likwidacja obozu tucholskiego nastąpiła wraz z przekazaniem go Dowództwu Okręgu Korpusu VIII w Toruniu w 22 stycznia 1923 r. Do maja 1923 r. rozebrano baraki znajdujące się na terenie obozu. W okresie od września 1921 r. do lipca 1922 r. zmarło w Tucholi 55 internowanych, z czego 27 „bałachowców”, w tym 16 mężczyzn, 1 kobieta i 10 dzieci.*

Pomysł upamiętnienia ich pobytu i śmierci w obozie zrodził się w kwietniu 2005 r., kiedy cmentarz odwiedzili Rafał Berger, członek Towarzystwa Przyjaciół Pomorskiego Muzeum Wojskowego w Bydgoszczy, Mahmud Taha Żuk oraz Maciej Bułak – Bałachowicz, wnuk generała Stroną organizacyjną zajął się Rafał Berger wspomagany przez Towarzystwo Przyjaciół Pomorskiego Muzeum Wojskowego w Bydgoszczy i jego wiceprezesa ppłk. Wojciecha Zawadzkiego.

Honorowy patronat nad uroczystościami objął Wicewojewoda Kujawsko-Pomorski, Przewodniczący Wojewódzkiego Komitetu Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa oraz władze Tucholi. Głównym punktem uroczystości z oprawą wojskową, z udziałem przedstawicieli władz i społeczeństwa było odsłonięcie kamienia pamiątkowego oraz ekumeniczne modlitwy: prawosławna i muzułmańska. W ten sposób udało się upamiętnić żołnierzy, którzy walczyli za swoją i naszą wolność.

Rafał Berger

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *